بروسکە

چۆن ڕاوتەرەکەی ماڵەوە بپارێزیت؟

ڕاوتەر دەرگای هەموو ئامێرەکانی ماڵەوەیە بۆ ئینتەرنێت. ئەو هەنگاوانەی FBI، ناوەندی نیشتمانیی ئاسایشی سایبەریی بەریتانیا (NCSC) و ASUS پێشنیاریان دەکەن.

دوایین پێداچوونەوە: دووشەممە، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦نووسراوی ژیریی دەستکرد

١بۆچی ڕاوتەر گرنگە؟

ئەو ئامێرەیە کە تەلەفۆن، کۆمپیوتەر، تەلەفزیۆن و ئامێرە زیرەکەکانی ماڵەوە بە ئینتەرنێتەوە دەبەستێت. ئەگەر کەسێک دەستی بەسەردا بگرێت، دەتوانێت ڕێکخستنەکانی بگۆڕێت یان بۆ کاری خۆی بەکاری بهێنێت، بێ ئەوەی تۆ ئاگادار بیت.

بۆ نموونە، FBI لە ئایاری 2025 ئاگاداری کردەوە کە هەندێک ڕاوتەری کۆن کە دروستکەرەکەیان ئیتر نوێکردنەوەیان بۆ نانێرێت، و دەستگەیشتنی دووریان (remote administration) چالاک بوو، بە وەشانێکی نوێی نەرمەکاڵای زیانبەخشی TheMoon داگیر کراون. بەپێی FBI، ئەم نەرمەکاڵایە بۆ داگیرکردنی ڕاوتەر پێویستی بە وشەی نهێنی نییە، و ڕاوتەرەکە دەکاتە proxy: تاوانباران لە ڕێگەیەوە کار دەکەن، و ماڵپەڕەکان ناونیشانی IP ی ڕاوتەرەکە دەبینن نەک هی ئەوان.

٢نوێی بکەرەوە، یان بیگۆڕە ئەگەر کۆنە

، واتە نەرمەکاڵای ناو ڕاوتەرەکە، وەک هەر سیستەمێک کێشەی ئەمنیی تێدا دەدۆزرێتەوە و دروستکەرەکەی نوێکردنەوەی بۆ دەنێرێت. FBI دەڵێت نوێکردنەوە ئەمنییەکان یەکسەر دابنێ، و NCSC، لە ڕێنماییەکەی بۆ هەموو ئامێرە زیرەکەکانی ماڵەوە، دەڵێت ئەگەر ئامێرەکە هەڵبژاردەی نوێکردنەوەی خۆکاری هەیە، چالاکی بکە.

نموونەیەک: لە تشرینی یەکەمی 2026، بەپێی TechPowerUp، ASUS نوێکردنەوەیەکی ئاسایشیی بەپەلەی بۆ هەندێک لە ڕاوتەرەکانی بڵاو کردەوە، لەوانە ڕاوتەرەکانی ، بۆ کێشەیەک کە لە هەندێک بارودۆخدا دەیهێشت هێرشبەرێک کە بە هەمان تۆڕی ناوخۆوە بەسترابێت، بێ وشەی نهێنی دەسەڵاتی بەڕێوەبەری ڕاوتەرەکە وەربگرێت.

کاتێک دروستکەر ئیتر نوێکردنەوە بۆ ڕاوتەرێک نانێرێت، ئەو ڕاوتەرە گەیشتووەتە «کۆتایی ژیان» (end of life). بەپێی FBI، ڕاوتەرەکانی 2010 یان کۆنتر بە ئەگەری زۆر ئیتر نوێکردنەوە وەرناگرن، و پێشنیار دەکات ئەگەر دەکرێت بە مۆدێلێکی نوێ بگۆڕدرێن. NCSC دەڵێت ڕێکەوتی کۆتایی پشتگیریی ئامێرێک وەک ڕێکەوتی بەسەرچوونی ببینە.

بەپێی NCSC، پێویست نییە نوێترین یان گرانترین ئامێر بکڕیت، بەڵام ئەگەر دەکرێت، ئەو ئامێرانە مەکڕە کە دروستکەرەکەیان ئیتر پشتگیرییان ناکات یان پشتگیرییەکەیان بەم زووانە کۆتایی دێت. پێش کڕین، لە ماڵپەڕی دروستکەرەکە بزانە تا کەی نوێکردنەوەی بۆ دەنێرێت.

٣وشەی نهێنی و ڕێکخستنەکان

  • وشەی نهێنیی بنەڕەتی بگۆڕە: NCSC دەڵێت ئەگەر ئامێرێک بە وشەی نهێنییەکی ئامادەوە هات، بیگۆڕە. ASUS پێشنیار دەکات وشەی نهێنیی بەڕێوەبەر و وشەی نهێنیی بەهێز و جیاواز بن.
  • درێژ و هەڕەمەکی: FBI پێشنیاری وشەی نهێنیی تایبەت و هەڕەمەکی دەکات، لە نێوان 16 و 64 پیت، بێ دووبارەکردنەوەی لە شوێنی تر. NCSC پێشنیاری سێ وشەی هەڕەمەکی پێکەوە دەکات.
  • دەستگەیشتنی دوور بکوژێنەوە: ئەگەر پێویستت نییە لە دەرەوەی ماڵ ڕاوتەرەکە بەڕێوە ببەیت، remote management یان دەستگەیشتن لە ئینتەرنێتەوە (WAN) لە ڕێکخستنەکانی بکوژێنەوە، پاشەکەوتی بکە و ڕاوتەرەکە دووبارە هەڵبکەرەوە. FBI و ASUS هەردووکیان ئەمە پێشنیار دەکەن.
  • سەلماندنی دوو هەنگاوی: NCSC دەڵێت ئەگەر ئامێرەکە یان ئەپەکەی ئەمەی هەیە، چالاکی بکە، تا ئەگەر کەسێک وشەی نهێنیشت بزانێت، چوونە ژوورەوەی زۆر قورستر بێت.
  • ئامێری نەناسراو: ASUS دەڵێت ڕێگە مەدە ئامێری نەناسراو بچنە ناو تۆڕەکەت، و ئەو چوونەژوورەوانەی ئەپی ڕاوتەرەکە کە نایانناسیت بسڕەوە.

٤بۆ Wi-Fi، WPA3 هەڵبژێرە

لە ڕێکخستنەکانی Wi-Fi ی ڕاوتەرەکە، جۆری پاراستنی تۆڕەکە هەڵدەبژێردرێت. نوێترین جۆر بریتییە لە . بەپێی Wi-Fi Alliance، ئەو ڕێکخراوەی بڕوانامەی Wi-Fi CERTIFIED دەدات و WPA3 ی داناوە، WPA3-Personal باشتر لە هەوڵی دۆزینەوەی وشەی نهێنی بە تاقیکردنەوە دەتپارێزێت، و بۆ هەموو ئامێرێکی بڕوانامەداری Wi-Fi CERTIFIED پێویستە.

٥ئەگەر گومانت هەیە

بەپێی FBI، نیشانە باوەکانی داگیرکردنی ڕاوتەر بریتین لە گەرمبوونی زیاد، کێشەی پەیوەندی، و گۆڕانکاری لە ڕێکخستنەکان کە تۆ نایانناسیت. ئەو کاتە firmware نوێ بکەرەوە، وشەی نهێنی بگۆڕە و ڕاوتەرەکە دووبارە هەڵبکەرەوە.

NCSC دەڵێت ئەگەر پێت وایە کەسێک دەستی بەسەر ئامێرێکی ماڵەوەدا گرتووە، بە ڕێنماییەکانی دروستکەرەکە ڕیسێتی بکە (factory reset)، و پێش فرۆشتن یان بەخشینی ئامێرەکەش هەمان کار بکە تا زانیارییەکانت لەسەری نەمێنن.

ڕێنمایی نوێکردنەوە و ڕیسێتی هەر ڕاوتەرێک لە ماڵپەڕی دروستکەرەکەیدایە؛ NCSC دەڵێت سەرەتا بەشی Support ی ماڵپەڕەکە بپشکنە.

وشەکانی ئەم ڕوونکردنەوەیە

لەسەر هەر وشەیەک لێبدە بۆ ڕوونکردنەوەکەی، لێرە یان لە ناو دەقەکەدا.

بۆچی ئێستا گرنگە: هەواڵە پەیوەندیدارەکان