لە فەرهەنگۆک
GPUGraphics Processing Unit
ئەو چیپەیە کە وێنە و گرافیک دروست دەکات و دڵی کارتی گرافیکە. ئێستا بۆ کاری ژیریی دەستکردیش بەکاردێت.
فەرهەنگۆکگەڕان
لە فەرهەنگۆک
pixel
پیکسێڵ: خاڵە بچووکەکانی شاشە کە وێنەی لێ پێک دێت. شاشەی 4K نزیکەی 8 ملیۆن پیکسێڵی هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
resolution
ڕەزۆلووشن: ژمارەی پیکسێڵەکانی وێنە یان شاشە، وەک 1920×1080 یان 4K. ژمارەی زیاتر واتە وێنەی وردتر، بەڵام کارتی گرافیکی بەهێزتری دەوێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
VRAMVideo RAM
میمۆریی تایبەتی کارتی گرافیک. داتای وێنەی یاری لێرە هەڵدەگیرێت. کاتێک پڕ دەبێت، یاری دەپچڕێت یان کوالیتیی وێنە دادەبەزێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DLSSDeep Learning Super Sampling
تەکنەلۆژیایەکی NVIDIA: یاری بە قەبارەیەکی بچووکتر دروست دەکرێت و ژیریی دەستکرد وێنەکە گەورە دەکاتەوە. بەم شێوەیە FPS زیاد دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
FSRFidelityFX Super Resolution
وەڵامی AMD بۆ DLSS. وێنەی یاری گەورە دەکاتەوە تا FPS زیاد بکات، و لەسەر کارتی کۆمپانیاکانی تریش کار دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Frame Generation
دروستکردنی فرەیمی زیادە بە ژیریی دەستکرد لە نێوان دوو فرەیمی ڕاستەقینەدا، تا جووڵەی یاری نەرمتر ببینرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
FPSFrames Per Second
ژمارەی ئەو وێنانەی لە یەک چرکەدا نیشان دەدرێن. هەتا زیاتر بێت، یاری نەرمتر دەبینرێت. 60 بە باش دادەنرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
4K
وێنە بە قەبارەی 3840×2160 پیکسڵ، واتە چوار ئەوەندەی Full HD. کارتی گرافیکی بەهێزی دەوێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GDDR7
نوێترین جۆری میمۆریی کارتی گرافیک. لە GDDR6 خێراترە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
VBIOSVideo BIOS
نەرمەواڵەی بنەڕەتیی ناو کارتی گرافیک. پێش سیستەمی کارپێکردن دەست بە کار دەکات و کارتەکە بە کۆمپیوتەر دەناسێنێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
RTX
ناوی کارتە گرافیکەکانی NVIDIA بۆ یاری و کار، وەک RTX 5080. ژمارەی گەورەتر واتە نەوەی نوێتر یان کارتی بەهێزتر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GeForce
براندی کارتە گرافیکەکانی NVIDIA بۆ یاریزانان.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Radeon
براندی کارتە گرافیکەکانی AMD.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
12V-2×6
پۆرتی کارەبای کارتە گرافیکە بەهێزە نوێیەکان. تا 600W دەگوازێتەوە. ئەگەر بە تەواوی نەچێتە ناوەوە، لەوانەیە گەرم ببێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CUDA
ئامرازەکانی NVIDIA بۆ ئەوەی کارتی گرافیک بۆ کاری تریش جگە لە وێنە بەکاربێت، وەک ژیریی دەستکرد. لە کارتەکانی NVIDIA دا، «CUDA core» ناوی یەکە بچووکەکانی ژمێریارییە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Adreno
ناوی کارتی گرافیکی ناو چیپەکانی Snapdragon ی Qualcomm، بۆ مۆبایل و ئامێری دەستی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Mali
کارتێکی گرافیکی مۆبایل کە Arm دیزاینی دەکات، و لە زۆر چیپی MediaTek دا هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Vulkan
زمانێکی ستاندارد کە بەرنامە و یارییەکان پێی قسە لەگەڵ کارتی گرافیک دەکەن. لەسەر Windows، Linux و Android کار دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
path tracing
ڕێگایەکی دروستکردنی وێنە کە ڕێڕەوی تیشکی ڕووناکی بە وردی دەگرێتەوە، بۆیە سێبەر و ڕەنگدانەوە زۆر ڕاستەقینە دەردەکەون. لە ray tracing ی ئاسایی قورسترە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
ray tracing
دروستکردنی ڕووناکی، سێبەر و ڕەنگدانەوەی ناو یاری بە شوێنکەوتنی ڕێڕەوی تیشکەکان، بۆیە وێنەکە ڕاستەقینەتر دەبێت. کارتی گرافیکی بەهێزی دەوێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
XeSS
وەڵامی Intel بۆ DLSS و FSR: وێنەی یاری بە قەبارەیەکی بچووکتر دروست دەکات و پاشان گەورەی دەکاتەوە، تا FPS زیاد بکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GDDR6
نەوەی پێشووی میمۆریی کارتی گرافیک. هێشتا لە زۆربەی کارتەکانی AMD و کارتە هەرزانترەکاندا هەیە؛ لە GDDR7 هێواشترە بەڵام هەرزانترە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Blackwell
ناوی نەوەی ئێستای دیزاینی چیپەکانی NVIDIA، هەم بۆ کارتەکانی RTX 50 و هەم بۆ چیپە گەورەکانی داتاسەنتەر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
TDPThermal Design Power
ئەو بڕە وزەیەی، بە وات، کە پرۆسێسەر یان کارتێک لە کاری قورسدا بەکاری دەهێنێت و ساردکەرەوەکەی دەبێت گەرمییەکەی دەربکات. ژمارەی کەمتر واتە گەرمی و کارەبای کەمتر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Hz
هێرتز: لە شاشەدا، ژمارەی ئەو جارانەیە کە لە چرکەیەکدا وێنەکە نوێ دەبێتەوە. 144Hz واتە 144 جار؛ ژمارەی زیاتر جووڵەی نەرمتر نیشان دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
OLED
جۆرێکی شاشە کە هەر خاڵێکی (پیکسێڵ) خۆی ڕووناکی دەدات، بۆیە ڕەشی تەواو و ڕەنگی زیندوو نیشان دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
HDMI
پۆرتی ستانداردی گواستنەوەی وێنە و دەنگ لە کۆمپیوتەر و کۆنسۆڵەوە بۆ شاشە و تەلەفزیۆن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DisplayPort
پۆرتی وێنەی کۆمپیوتەر، بە تایبەتی بۆ مۆنیتەری یاری بە Hz ی بەرز. لەسەر کارتی گرافیکەکان لە تەنیشت HDMI هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CPUCentral Processing Unit
پرۆسێسەر: مێشکی کۆمپیوتەر، کە فەرمانی بەرنامەکان جێبەجێ دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
core
ناوک: بەشێکی سەربەخۆی ناو پرۆسێسەر کە کار جێبەجێ دەکات. پرۆسێسەرێک بە ناوکی زیاتر دەتوانێت زیاتر کار لە یەک کاتدا بکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
thread
ڕیزێکی کار کە پرۆسێسەر جێبەجێی دەکات. زۆرجار هەر ناوکێک دوو thread لە یەک کاتدا بەڕێوە دەبات، بۆیە 16 ناوک دەکاتە 32 thread.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GHz
گیگاهێرتز: خێرایی کاتژمێری پرۆسێسەر، واتە چەند ملیار هەنگاو لە چرکەیەکدا. ژمارەی زیاتر لە هەمان جۆری پرۆسێسەردا واتە خێرایی زیاتر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
APU
پرۆسێسەرێک کە کارتی گرافیکیشی لە ناو هەمان چیپدا هەیە. AMD ئەم ناوە بۆ پرۆسێسەرەکانی وەک Ryzen AI بەکاردەهێنێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
SoCSystem on a Chip
چیپێک کە پرۆسێسەر، کارتی گرافیک و بەشەکانی تری کۆمپیوتەری تێدایە، وەک چیپی مۆبایل و چیپەکانی Apple M.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
cache
میمۆرییەکی بچووک و زۆر خێرا لە ناو پرۆسێسەردا، کە ئەو داتایانەی زۆر بەکاردێن تێیدا هەڵدەگیرێن. cache ی زیاتر زۆرجار یاری خێراتر دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
3D V-Cache
تەکنەلۆژیای AMD کە cache ی زیادە لەسەر پرۆسێسەرەکە دادەنێت. پرۆسێسەرەکانی X3D ی Ryzen بەم هۆیەوە لە یاریدا زۆر خێران.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
bLLCbig Last-Level Cache
cache ی زۆر گەورەی ئاستی کۆتایی لە پرۆسێسەرە داهاتووەکانی Intel، وەک وەڵامێک بۆ 3D V-Cache ی AMD.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
NPUNeural Processing Unit
بەشێکی پرۆسێسەر کە تەنیا بۆ کاری ژیریی دەستکردە، و ئەو کارانە بە کارەبای کەمتر ئەنجام دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
TOPSTrillions of Operations Per Second
پێوەری خێرایی NPU: چەند ترلیۆن کردار لە یەک چرکەدا ئەنجام دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Ryzen
ناوی پرۆسێسەرەکانی AMD بۆ کۆمپیوتەری مێزی و لاپتۆپ.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
EPYC
ناوی پرۆسێسەرەکانی AMD بۆ سێرڤەر و داتاسەنتەر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Zen
ناوی دیزاینی پرۆسێسەرەکانی AMD. ژمارەی دوای دێت نەوەکەی نیشان دەدات: ژمارەی گەورەتر واتە نەوەی نوێتر، وەک Zen 6.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Core Ultra
ناوی پرۆسێسەرەکانی ئێستای Intel بۆ کۆمپیوتەری مێزی و لاپتۆپ.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Xeon
ناوی پرۆسێسەرەکانی Intel بۆ سێرڤەر و داتاسەنتەر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
x86
ئەو جۆرە پرۆسێسەرەی Intel و AMD دروستی دەکەن. زۆربەی بەرنامە و یارییەکانی Windows بۆ ئەم جۆرە نووسراون.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Arm
جۆرێکی پرۆسێسەر کە کارەبای کەم بەکاردەهێنێت. مۆبایلەکان و هەندێک لاپتۆپ پێی کار دەکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Snapdragon
ناوی پرۆسێسەرەکانی Qualcomm بۆ مۆبایل و لاپتۆپ. لەسەر بنەمای Arm دروست کراون.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GB
گیگابایت: یەکەی پێوانی قەبارەی میمۆری و بیرگە. 1,000 GB نزیکەی 1 TB دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
TB
تێرابایت: نزیکەی 1,000 GB. قەبارەی SSD و هاردی ئێستا زۆرجار بە TB دەپێورێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
RAM
میمۆریی کاری کۆمپیوتەر: ئەو شوێنەی بەرنامە و یارییە کراوەکان لە کاتی کارکردندا تێیدا دادەنرێن. کە کۆمپیوتەر دەکوژێتەوە، ناوەڕۆکەکەی دەسڕێتەوە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DDR4
نەوەی پێشووی میمۆریی کۆمپیوتەر (RAM)، کە هێشتا لە زۆر کۆمپیوتەردا هەیە. لە DDR5 هێواشترە، و هەر مازەربۆردێک تەنیا یەکێک لەم دوو جۆرە وەردەگرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DRAM
جۆری سەرەکیی میمۆریی کار (RAM). DDR5 ی کۆمپیوتەر، GDDR7 ی کارتی گرافیک و HBM ی سێرڤەرەکان هەموویان جۆرێکن لە DRAM. نرخەکەی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر نرخی کۆمپیوتەر و مۆبایل هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DDR5
نەوەی ئێستای میمۆریی کۆمپیوتەر (RAM). لە DDR4 خێراترە، و ئەو ژمارەیەی دوای دێت، وەک 6400، خێراییەکەی نیشان دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
LPDDR5X
جۆرێکی میمۆری کە کارەبای کەم بەکاردەهێنێت. بە زۆری لە مۆبایل و لاپتۆپدا هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
HBMHigh Bandwidth Memory
میمۆرییەکی زۆر خێرا کە چەند چیپێکی لەسەر یەک دادەنرێن و لە تەنیشت چیپی سەرەکی دادەنرێت. لە چیپەکانی ژیریی دەستکرددا بەکاردێت، و داواکاریی زۆری لەسەری یەکێکە لە هۆکارەکانی گرانیی میمۆری.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
SOCAMM2
جۆرێکی نوێی مۆدیولی میمۆری بۆ سێرڤەر، کە میمۆریی LPDDR5X دەکاتە پارچەیەک کە دەگۆڕدرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
RDIMMRegistered DIMM
جۆری مۆدیولی RAM ی سێرڤەرەکان. چیپێکی تێدایە کە ئاماژەکانی نێوان پرۆسێسەر و میمۆری ڕێک دەخات، بۆیە سێرڤەر دەتوانێت میمۆرییەکی زۆر زیاتر بە سەقامگیری وەربگرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
SSDSolid State Drive
هاردی خێرا، بێ پارچەی جووڵاو. سیستەم و یاری زۆر خێراتر لە هاردی کۆن بار دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
NVMe
شێوازی پەیوەندیی SSD ی خێرا لەگەڵ کۆمپیوتەر لە ڕێگەی PCIe. SSD ی NVMe چەند هێندە لە SSD ی کۆنی SATA خێراترە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
NAND
ئەو جۆرە میمۆرییەی کە داتا بێ کارەباش دەپارێزێت. SSD، کارتی میمۆری و بیرگەی مۆبایل لێی دروست دەکرێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
firmware
ئەو نەرمەواڵە بنەڕەتییەی کە لە ناو ئامێرێکدا هەڵگیراوە و کاری پارچەکانی بەڕێوە دەبات، وەک سیستەمی PS5 یان BIOS ی کۆمپیوتەر. نوێکردنەوەکەی زۆرجار کێشە و کونی ئاسایش چاک دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
PCIePCI Express
ئەو خانەیەی سەر مازەربۆرد کە کارتی گرافیک و SSD ی تێ دەچێت. ژمارەی وەشانەکەی، وەک 5.0، خێراییەکەی نیشان دەدات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
x16
ژمارەی هێڵەکانی خانەیەکی PCIe: x16 واتە 16 هێڵ، پانترین خانە، کە کارتی گرافیک تێیدا دادەنرێت. x4 بۆ SSD و کارتی بچووکتر بەکاردێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
motherboard
مازەربۆرد: تەختەی سەرەکیی ناو کۆمپیوتەر کە هەموو پارچەکان، وەک پرۆسێسەر، میمۆری و کارتی گرافیک، پێکەوە دەبەستێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
socket
سۆکێت: شوێنی دانانی پرۆسێسەر لەسەر مازەربۆرد. پرۆسێسەرێک تەنیا لەسەر ئەو مازەربۆردانە کار دەکات کە هەمان سۆکێتیان هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
BIOS
یەکەم بەرنامە کە لە کاتی هەڵکردنی کۆمپیوتەردا لەسەر مازەربۆرد کار دەکات: پارچەکان دەناسێت و سیستەم بار دەکات. ئێستا زۆرجار UEFI ی پێ دەڵێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Secure Boot
تایبەتمەندییەکی BIOS کە ڕێگە نادات کۆمپیوتەر بە بەرنامەیەکی واژۆنەکراو هەڵبکرێت، تا بەرنامەی زیانبەخش لە کاتی هەڵکردندا کار نەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
TPMTrusted Platform Module
چیپێکی ئاسایش لە ناو کۆمپیوتەر کە کلیل و زانیاریی هەستیار دەپارێزێت و تۆماری ئەوە دەکات چ بەرنامەیەک لە کاتی هەڵکردندا کار کردووە. Windows 11 پێویستی پێیەتی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
chipset
چیپێکی سەر مازەربۆرد کە دیاری دەکات چەند USB، SSD و تایبەتمەندیی تر پشتگیری دەکرێن. ناوی مازەربۆردەکان لێیەوە دێت، وەک B960 و Q970 ی Intel.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
AM5
سۆکێتی پرۆسێسەرەکانی ئێستای AMD بۆ کۆمپیوتەری مێزی. سۆکێت شوێنی دانانی پرۆسێسەرە لەسەر مازەربۆرد.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
ATX
قەبارەی ستانداردی مازەربۆردی کۆمپیوتەری مێزی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
LGA1700
سۆکێتی پرۆسێسەرەکانی Intel لە نەوەکانی 12 تا 14 (Alder Lake و Raptor Lake). مازەربۆردەکانی Z690، Z790، B760 و H610 ئەم سۆکێتەیان هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
LGA1954
سۆکێتی پرۆسێسەرەکانی Intel Nova Lake. سۆکێت شوێنی دانانی پرۆسێسەرە لەسەر مازەربۆرد.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
USB
پۆرتی ستانداردی پەیوەستکردنی ئامێر بە کۆمپیوتەر، تەلەفزیۆن و مۆبایلەوە، بۆ گواستنەوەی داتا و کارەبا.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
USB4
نوێترین نەوەی USB: خێراییەکەی دەگاتە 40Gbps یان زیاتر، و دەتوانێت شاشە، SSD ی خێرا و کارەبا هەموو بە یەک کێبڵ بگوازێتەوە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Bluetooth
پەیوەندییەکی بێ وایەری کورت-مەودا لە نێوان ئامێرەکاندا، وەک کۆنترۆڵەر، گوێگر، مۆبایل و کۆمپیوتەر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Wh
وات-کاتژمێر: پێوەری قەبارەی پاتریی لاپتۆپ و ئامێری دەستی. ژمارەی زیاتر واتە پاتریی درێژخایەنتر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
server
سێرڤەر: کۆمپیوتەرێکی بەهێز کە بەردەوام کار دەکات و لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە خزمەتگوزاری دەداتە ئامێرەکانی تر، وەک ماڵپەڕ، یاریی ئۆنلاین و ژیریی دەستکرد.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
data center
داتاسەنتەر: بینایەکی گەورە کە هەزاران سێرڤەری تێدایە، لەگەڵ کارەبا و ساردکەرەوەی تایبەت. مۆدێلەکانی ژیریی دەستکرد لێرە ڕادەهێنرێن و کار دەکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Wi-Fi 7
نوێترین نەوەی Wi-Fi. لە Wi-Fi 6 خێراتر و جێگیرترە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
chip
چیپ: پارچەیەکی بچووکی سیلیکۆن کە ملیارەها ترانزیستۆری لەسەر دروست کراوە. پرۆسێسەر، کارتی گرافیک و میمۆری هەموویان چیپن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
transistor
ترانزیستۆر: بچووکترین کلیلی کارەبایی ناو چیپ، کە دەکرێتەوە و دادەخرێت. چیپێکی نوێ ملیارەها ترانزیستۆری تێدایە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
TSMC
گەورەترین دروستکەری چیپ لە جیهان، لە تایوان. چیپەکانی AMD، NVIDIA و Apple لە کارگەکانی ئەو دروست دەکرێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
nm
نانۆمەتر، یەک لە ملیۆنی ملیمەتر. لە چیپدا ناوی نەوەی پرۆسێسی دروستکردنە، وەک 3nm و 2nm: ژمارەی بچووکتر واتە چیپی چڕتر، خێراتر و کەم-کارەباتر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
FPGAField-Programmable Gate Array
چیپێک کە دوای دروستکردنیش دەتوانرێت دووبارە ڕێکبخرێتەوە تا وەک چیپێکی تر کار بکات. کۆمپانیاکان پێش دروستکردنی چیپی ڕاستەقینە، دیزاینەکەیان لەسەری تاقی دەکەنەوە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
wafer
پلێتێکی خڕ و تەنکی سیلیکۆن، زۆرجار بە تیرەی 300mm، کە سەدان چیپی لەسەر دروست دەکرێت و پاشان لێک دەبڕدرێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
EUVExtreme Ultraviolet
ئەو ئامێرە تیشکییانەی کە وردترین چیپەکانی پێ دروست دەکرێت. تەنیا کۆمپانیای ASML ی هۆڵەندی دروستیان دەکات و هەر یەکەیان بە سەدان ملیۆن دۆلارە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CoWoS
شێوازێکی TSMC بۆ پێکەوە بەستنی چیپی سەرەکی و میمۆریی HBM لەسەر یەک بنکە. چیپەکانی ژیریی دەستکردی NVIDIA و AMD پێی دروست دەکرێن، و توانای بەرهەمهێنانی سنووردارە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Intel 18A
پرۆسێسی دروستکردنی چیپی نوێی Intel، کە کۆمپانیاکە بۆ کێبڕکێ لەگەڵ TSMC و دروستکردنی چیپ بۆ کۆمپانیاکانی تر دروستی کردووە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
FD-SOI
جۆرێکی دروستکردنی چیپ کە توێژاڵێکی تەنکی جیاکەرەوە لە ژێر ترانزیستۆرەکان دادەنێت تا کارەبا کەمتر بەفیڕۆ بچێت. بۆ چیپی کەم-وزە و پەیوەندیی بێ وایەر بەکاردێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
ASML
کۆمپانیایەکی هۆڵەندی کە ئامێرەکانی دروستکردنی چیپ دروست دەکات. ئامێرەکانی EUV تەنیا ئەو دروستیان دەکات، بۆیە هەموو دروستکەرانی گەورەی چیپ پێویستیان پێیەتی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DUVDeep Ultraviolet
نەوەی پێشووی ئامێرە تیشکییەکانی دروستکردنی چیپ. لە EUV هەرزانترە و هێشتا بۆ زۆربەی چیپەکان بەکاردێت، بەڵام بۆ وردترین چیپەکان بەس نییە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CADComputer-Aided Design
دیزاینی ئەندازیاری بە کۆمپیوتەر. فایلی CAD شێوەی سێ-ڕەهەندیی وردی پارچەیەک هەڵدەگرێت، بۆ دروستکردن یان چاپی سێ-ڕەهەندی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
AIArtificial Intelligence
ژیریی دەستکرد: بەرنامەی کۆمپیوتەر کە کاری وەک تێگەیشتن لە زمان، نووسین، دروستکردنی وێنە و بڕیاردان دەکات، کە پێشتر تەنیا مرۆڤ دەیکرد.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
APIApplication Programming Interface
ڕێگایەک بۆ ئەوەی بەرنامەیەک قسە لەگەڵ بەرنامەیەکی تر بکات. کۆمپانیاکانی ژیریی دەستکرد مۆدێلەکانیان لە ڕێگەیەوە دەدەنە گەشەپێدەران و بە ئەندازەی بەکارهێنان پارە وەردەگرن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
LLMLarge Language Model
مۆدێلی زمانی گەورە: ئەو جۆرە ژیرییە دەستکردەی کە دەق دەخوێنێتەوە و دەنووسێت، وەک ChatGPT، Gemini و Claude.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
agent
بریکار: بەرنامەیەکی ژیریی دەستکرد کە بە تەنیا چەند هەنگاوێک جێبەجێ دەکات، وەک گەڕان، کڕین یان نووسینی کۆد، نەک تەنیا وەڵامدانەوەی پرسیار.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
open-weight
مۆدێلێک کە کۆمپانیاکەی ژمارە ڕاهێنراوەکانی (weights) بڵاو دەکاتەوە، بۆیە هەر کەسێک دەتوانێت دای بگرێت و لەسەر کۆمپیوتەری خۆی کاری پێ بکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
token
تۆکن: پارچە-وشەیەک کە مۆدێلەکانی زمان دەقی پێ دەخوێننەوە و دەنووسن. نرخی بەکارهێنانی مۆدێلەکان بە ملیۆن تۆکن دیاری دەکرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
parameter
پارامیتەر: یەکێک لەو ژمارانەی ناو مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد کە لە کاتی ڕاهێنان فێر دەبن. 9B واتە 9 ملیار پارامیتەر؛ ژمارەی زیاتر زۆرجار واتە مۆدێلی زیرەکتر بەڵام قورستر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
PetaFLOPS
هەزار تریلیۆن کرداری ژمارەیی لە چرکەیەکدا: پێوەری هێزی ژمێریاریی چیپە گەورەکانی ژیریی دەستکرد و سوپەرکۆمپیوتەر.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Instinct
ناوی کارتەکانی AMD بۆ ژیریی دەستکرد و داتاسەنتەر، ڕکابەری چیپەکانی NVIDIA.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
vibe coding
دروستکردنی بەرنامە بە قسەکردن لەگەڵ ژیریی دەستکرد: کەسەکە دەڵێت چی دەوێت و ژیرییەکە کۆدەکە دەنووسێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
model weights
کێشەکانی مۆدێل: ئەو ملیارەها ژمارە ڕاهێنراوەی ناو مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد کە هەموو ئەوەی فێری بووە لەخۆ دەگرن. بە گرانبەهاترین نهێنیی کۆمپانیاکانی ژیریی دەستکرد دادەنرێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
FP8
شێوەیەکی کورتکراوەی ژمارە کە تەنیا 8 بیت دەگرێت. چیپەکانی ژیریی دەستکرد بەکاری دەهێنن تا خێراتر و بە میمۆریی کەمتر کار بکەن، بە کەمێک کەمبوونەوەی وردی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
AGIArtificial General Intelligence
ژیریی دەستکردی گشتی: ئەو ژیرییەی کە لە زۆربەی کارە فیکرییەکاندا وەک مرۆڤ یان باشتر بێت. هێشتا بوونی نییە و پێناسەکەی جێی مشتومڕە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Android
سیستەمی کارپێکردنی Google بۆ مۆبایل، کە زۆربەی مۆبایلەکانی جیهان و زۆر ئامێری تر پێی کار دەکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Linux
سیستەمێکی کارپێکردنی کراوە و بێ بەرامبەر. زۆربەی سێرڤەرەکان، Android و SteamOS لەسەر بنەمای ئەو دروست کراون.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
kernel
کێرنێڵ: دڵی سیستەمی کارپێکردن، کە بەرنامەکان بە پارچەکانی کۆمپیوتەرەوە دەبەستێتەوە و بڕیار دەدات کێ دەستی بە چی دەگات. Linux لە بنەڕەتدا ناوی kernel ی ئەو سیستەمانەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
VRVirtual Reality
ڕاستیی مەجازی: هێدسێتێک کە وێنە دەخاتە پێش چاوەکان و وات لێ دەکات هەست بکەیت لە ناو جیهانی یارییەکەدایت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Steam
گەورەترین فرۆشگا و بەرنامەی یاریی کۆمپیوتەر، هی کۆمپانیای Valve.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
launcher
لانچەر: ئەو بەرنامەیەی یارییەکانی تێدا دەکڕیت، دایاندەگریت و دەیانکەیتەوە، وەک Steam و لانچەری Epic Games.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Proton
ئامرازێکی Valve کە وا دەکات یارییەکانی Windows لەسەر Linux کار بکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
anti-cheat
نەرمەواڵەیەک کە یارییە ئۆنلاینەکان بۆ ڕێگری لە فێڵکردن بەکاری دەهێنن. هەندێکیان لەسەر هەموو جۆرە پرۆسێسەرێک کار ناکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
beta
وەشانی تاقیکاریی بەرنامەیەک، پێش ئەوەی وەشانی کۆتایی دەربچێت. لەوانەیە هێشتا کێشەی تێدا بێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
root
دەسەڵاتی تەواو بەسەر سیستەمی ئامێرێکی Android. کردنەوەی مەترسیی هەیە و لەوانەیە هەندێک بەرنامە ئیتر کار نەکەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
jailbreak
شکاندنی پاراستنی ئامێرێکی داخراو، وەک PS5 یان iPhone، تا بەرنامەی نافەرمی لەسەری کار بکات. کۆمپانیاکان دژی دەوەستن، چونکە زۆرجار بۆ یاریی دزراو بەکاردێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CES
گەورەترین پێشانگای تەکنەلۆژیا لە جیهان. هەموو ساڵێک لە مانگی یەک لە لاس ڤێگاس دەکرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Unity
یەکێک لە باوترین ماتۆڕەکانی دروستکردنی یاری. ماتۆڕ ئەو بەرنامە بنەڕەتییەیە کە وێنە، فیزیا و دەنگی یارییەکە بەڕێوە دەبات، تا دروستکەران هەموو شتێک لە سەرەتاوە نەنووسن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
emulator
بەرنامەیەک کە وا دەکات ئامێرێک وەک ئامێرێکی تر کار بکات، بۆ نموونە یاریی کۆنسۆڵە کۆنەکان لەسەر مۆبایل یان کۆمپیوتەر. خودی emulator زۆرجار یاسایییە، بەڵام داگرتنی یارییەک کە نەتکڕیوە لە زۆربەی وڵاتان دەستدرێژییە بۆ سەر مافی خاوەنەکەی.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Game-Key
کارتی Game-Key ی Nintendo: کارتێکی فیزیکی کە یارییەکەی تێدا نییە، تەنیا کلیلێکە؛ یارییەکە دەبێت لە ئینتەرنێتەوە دابەزێنرێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GitHub
گەورەترین ماڵپەڕی هەڵگرتن و هاوبەشکردنی کۆدی بەرنامە، هی Microsoft. زۆربەی پڕۆژە کراوەکان لەوێن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Discord
بەرنامەیەکی گفتوگۆی دەنگی و نووسراو کە یاریزانان و کۆمەڵگای یارییەکان زۆر بەکاری دەهێنن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
DLCDownloadable Content
بەشی زیادەی یارییەک کە دوای دەرچوونی دەفرۆشرێت یان بە بێ پارە دەدرێت، وەک چیرۆکی نوێ، نەخشە یان کەرەستە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
NPCNon-Player Character
ئەو کەسایەتییانەی ناو یاری کە یاریزان کۆنترۆڵیان ناکات، وەک خەڵکی ناو شەقامەکان یان فرۆشیاران. یارییەکە خۆی دەیانجووڵێنێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
mod
گۆڕانکارییەک کە یاریزانان خۆیان بۆ یارییەک دروستی دەکەن، وەک وێنەی جوانتر یان بەشی نوێ.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Early Access
فرۆشتن یان دانی بەرهەمێک پێش ئەوەی تەواو بێت، تا کڕیاران تاقی بکەنەوە و بیرۆکە بدەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
Game Pass
بەشداریی مانگانەی Microsoft کە بە پارەیەکی دیاریکراو دەیان یاری لەسەر Xbox و کۆمپیوتەر دەداتە بەشداربووان.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
PS Plus
بەشداریی مانگانەی Sony بۆ PlayStation: یاریی ئۆنلاین، یاریی مانگانە و کتێبخانەیەک یاری.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GeForce NOW
خزمەتگوزاریی یاریی هەوری NVIDIA: یارییەکە لەسەر کۆمپیوتەرە بەهێزەکانی NVIDIA کار دەکات و وێنەکەی بە ئینتەرنێت بۆ ئامێرەکەی تۆ دێت.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
SteamOS
سیستەمی کارپێکردنی Valve بۆ یاری، لەسەر بنەمای Linux. لەسەر Steam Deck و هەندێک ئامێری تر کار دەکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
IMFInternational Monetary Fund
سندووقی دراوی نێودەوڵەتی: ڕێکخراوێکی جیهانی کە چاودێریی ئابووریی جیهان دەکات، ئاگاداری مەترسییەکان دەکاتەوە و قەرز دەداتە وڵاتان.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
GDPGross Domestic Product
بەرهەمی ناوخۆیی گشتی: کۆی بەهای ئەو کاڵا و خزمەتگوزارییانەی وڵاتێک یان جیهان لە ساڵێکدا بەرهەمی دەهێنێت. پێوەری سەرەکیی گەورەیی ئابوورییە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
MSRPManufacturer's Suggested Retail Price
ئەو نرخەی کۆمپانیای دروستکەر بۆ فرۆشتن پێشنیاری دەکات. نرخی دوکانەکان دەتوانێت لێی زیاتر یان کەمتر بێت، بە تایبەتی کاتی کەمیی کاڵا.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
contract price
نرخی گرێبەست: ئەو نرخەی کۆمپانیا گەورەکان، وەک دروستکەرانی کۆمپیوتەر و مۆبایل، بە گرێبەست بە دروستکەرانی میمۆری دەیدەن. گۆڕانی ئەم نرخە دواتر دەگاتە نرخی دوکانەکان.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
quarter
چارەک: سێ مانگی ساڵ. کۆمپانیا و توێژەران ئەنجام و پێشبینییەکانیان بە چارەک دەدەن؛ چارەکی یەکەم (Q1) کانوونی دووەم تا ئازارە، هەرچەندە هەندێک کۆمپانیا ساڵی دارایی جیاوازیان هەیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
CapExCapital Expenditure
خەرجیی سەرمایەیی: ئەو پارەیەی کۆمپانیایەک بۆ شتی درێژخایەن خەرجی دەکات، وەک داتاسەنتەر، سێرڤەر و کارگە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
royalty
پارەی مۆڵەت: ئەو بڕە پارەیەی کۆمپانیایەک بۆ هەر بەرهەمێکی فرۆشراو دەیدات بە خاوەنی دیزاین یان داهێنانێک کە بەکاری دەهێنێت، وەک ئەوەی دروستکەرانی چیپ بە Arm دەیدەن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
EOLEnd of Life
کۆتایی ژیانی بەرهەمێک: کاتێک کۆمپانیاکە ڕایدەگەیەنێت کە ئیتر دروستی ناکات یان پشتگیریی ناکات.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
OCPOpen Compute Project
ڕێکخراوێکی کۆمپانیا گەورەکان کە دیزاینی کراوە بۆ سێرڤەر و داتاسەنتەر هاوبەش دەکەن. کۆنفرانسە ساڵانەکەی شوێنی ناساندنی زۆر چیپ و سێرڤەری نوێیە.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
leaker
دزەپێکەر: کەسێک کە زانیاریی بەرهەمێک پێش ڕاگەیاندنی فەرمی بڵاو دەکاتەوە، زۆرجار لە X. هەندێکیان زۆرجار ڕاست دەردەچن و هەندێکیان نا؛ قسەکانیان هەتا کۆمپانیاکە پشتڕاستی نەکاتەوە دەنگۆن.
فەرهەنگۆکلە فەرهەنگۆک
rumour
دەنگۆ: هەواڵێک کە هێشتا کۆمپانیاکە پشتڕاستی نەکردۆتەوە، زۆرجار لە دزەپێکەرانەوە. لە بروسکە هەمیشە بە ئاشکرا وەک دەنگۆ نیشان دەدرێت.
فەرهەنگۆکناوی پارچەیەک، کۆمپانیایەک یان بابەتێک بنووسە.
