مۆدێلەکانی ژیریی دەستکرد (LLM) چۆن کار دەکەن؟
ChatGPT، Gemini و ئەوانی تر چۆن دەنووسن؟ تۆکن، پارامیتەر، ڕاهێنان و پەنجەرەی context بە زمانی سادە، و بۆچی هەندێک جار هەڵە دەکەن.
١LLM چییە؟
مۆدێلێکی زمانی گەورە () جۆرێکی کە لەسەر بڕێکی زۆر زۆری نووسین ڕاهێنانی پێ کراوە، بۆیە دەتوانێت لە زمان تێبگات و زمان دروست بکات. ، ، و هەموویان لەسەر ئەم جۆرە مۆدێلانە دروست کراون.
لە ناخدا، مۆدێلەکە یەک کار دەکات: پێشبینی دەکات کە پارچەی داهاتووی نووسینەکە چی بێت، و ئەمە پارچە بە پارچە دووبارە دەکاتەوە تا وەڵامێکی تەواو دروست دەبێت.
٢تۆکن و پارامیتەر
- : مۆدێلەکە نووسین بە وشە ناخوێنێتەوە، بەڵکو بە پارچەی بچووک، کە هەندێکیان وشەیەکی تەواون و هەندێکیان بەشێکی وشە. نرخ و سنووری مۆدێلەکان بە تۆکن دەپێورێن.
- : ئەو ژمارانەی مۆدێلەکە لە کاتی ڕاهێناندا فێریان دەبێت. مۆدێلە گەورەکان سەدان ملیار پارامیتەریان هەیە؛ بۆ نموونە Muse Spark Open ی Meta 816 ملیار پارامیتەری هەیە.
- : لە هەندێک مۆدێلدا بۆ هەر تۆکنێک تەنیا بەشێکی پارامیتەرەکان کار دەکەن، بۆیە مۆدێلێکی زۆر گەورە بە تێچووی کەمتر کار دەکات.
٣ڕاهێنان و بەکارهێنان
- ڕاهێنان (): مۆدێلەکە مانگەکان لەسەر هەزاران کارتی ژیریی دەستکرد فێر دەبێت. ئەمە گرانترین بەشە، و هۆکاری سەرەکیی کڕینی ئەو هەموو و میمۆرییەیە.
- بەکارهێنان (): هەر جارێک پرسیارێک دەکەیت، مۆدێلە ئامادەکراوەکە وەڵام دروست دەکات. ئەمەش زۆر دەوێت، چونکە ملیۆنان کەس لە یەک کاتدا بەکاری دەهێنن.
- مۆدێلی کراوە (): کێشەکانی بۆ هەمووان بڵاو دەکرێنەوە و دەتوانیت لەسەر کۆمپیوتەری خۆت کاری پێ بکەیت، ئەگەر میمۆریی بەسی هەبێت.
٤پەنجەرەی context و بیرکردنەوە
پەنجەرەی context ئەو بڕە نووسینەیە کە مۆدێل لە یەک کاتدا لە بیری دەمێنێت: پرسیارەکەت، گفتوگۆکە و بەڵگەنامەکان. هەندێک مۆدێلی نوێ تا ملیۆنێک تۆکن دەخوێننەوە.
مۆدێلەکانی بیرکردنەوە (reasoning) پێش وەڵامدانەوە هەنگاو بە هەنگاو بیر دەکەنەوە، بۆیە لە بیرکاری و زانست و کۆددا زۆر باشترن. بۆ نموونە GPT-6-Astra لە تاقیکردنەوەیەکدا 49 لە 50 پرسیاری توێژینەوەی فیزیای تیۆری بە دروستی چارەسەر کرد.
٥بۆچی هەندێک جار هەڵە دەکەن؟
چونکە مۆدێلەکە ئەو وەڵامە دەنووسێت کە پێی وایە گونجاوترە، نەک ئەوەی لە سەرچاوەیەک پشتڕاستی کردبێتەوە. هەندێک جار زانیارییەک دروست دەکات کە ڕاست دەردەکەوێت بەڵام هەڵەیە (). بەکارهێنانی گەڕان لە ئینتەرنێت () ئەمە کەم دەکاتەوە، بەڵام بە تەواوی نایبڕێتەوە.
بۆ زانیاریی گرنگ، وەک تەندروستی، پارە یان یاسا، هەمیشە وەڵامی ژیریی دەستکرد لە سەرچاوەیەکی متمانەپێکراو پشتڕاست بکەرەوە.
وشەکانی ئەم ڕوونکردنەوەیە
لەسەر هەر وشەیەک لێبدە بۆ ڕوونکردنەوەکەی، لێرە یان لە ناو دەقەکەدا.
بۆچی ئێستا گرنگە: هەواڵە پەیوەندیدارەکان
Meta مۆدێلێکی کراوەی گەورەی بڵاو کردەوە کە لەسەر دوو Mac Studio کار دەکات: Muse Spark Open
816 ملیار پارامیتەری هەیە و بۆ کۆدنووسین و بریکار دروست کراوە. Meta دەڵێت لە زۆر تاقیکردنەوەدا لە Qwen، GLM و Kimi باشترە.

GPT-6-Astra 49 لە 50 پرسیاری توێژینەوەی فیزیای تیۆری بە دروستی چارەسەر کرد
تاقیکردنەوەیەکی نوێی 35 توێژەر نیشانی دەدات کە باشترین بریکارەکانی ژیریی دەستکرد ئەم جۆرە ژمێرکارییانە وەک شارەزایانی هەر بوارێک دەکەن، بە کەمتر لە $3 بۆ هەر پرسیارێک.

Google مۆدێلی Gemini 4 Argon ی بۆ هەمووان کردەوە
نوێترین مۆدێلی پێشەنگی Google لە API، لە بەرنامەی Gemini و لە گەڕاندا بەردەستە. نرخی سەرەتایی: $2 و $10 بۆ هەر ملیۆن تۆکن.

LLMLarge Language Model
مۆدێلی زمانی گەورە: ئەو جۆرە ژیرییە دەستکردەی کە دەق دەخوێنێتەوە و دەنووسێت، وەک ChatGPT، Gemini و Claude.
ChatGPT
چاتبۆتی بەناوبانگی OpenAI، کە لە کۆتایی 2022 دەرچوو و ژیریی دەستکردی خستە دەستی خەڵکی ئاسایی.
AIArtificial Intelligence
ژیریی دەستکرد: بەرنامەی کۆمپیوتەر کە کاری وەک تێگەیشتن لە زمان، نووسین، دروستکردنی وێنە و بڕیاردان دەکات، کە پێشتر تەنیا مرۆڤ دەیکرد.
Gemini
ناوی مۆدێلەکان و یاریدەدەری ژیریی دەستکردی Google، کە لە ناو گەڕان، Android و بەرنامەکانی Google بەردەستە.
Llama
زنجیرە مۆدێلی کراوەی Meta کە کێشەکانیان بۆ داگرتن بڵاو کرانەوە، و زۆر کۆمپانیا و توێژەر لەسەری کاریان کرد.
Qwen
زنجیرە مۆدێلی کراوەی Alibaba ی چینی، کە یەکێکە لە بەهێزترین مۆدێلە کراوەکان و زۆر بەکاردێت.
token
تۆکن: پارچە-وشەیەک کە مۆدێلەکانی زمان دەقی پێ دەخوێننەوە و دەنووسن. نرخی بەکارهێنانی مۆدێلەکان بە ملیۆن تۆکن دیاری دەکرێت.
parameter
پارامیتەر: یەکێک لەو ژمارانەی ناو مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد کە لە کاتی ڕاهێنان فێر دەبن. 9B واتە 9 ملیار پارامیتەر؛ ژمارەی زیاتر زۆرجار واتە مۆدێلی زیرەکتر بەڵام قورستر.
MoEMixture of Experts
شێوازێکی دروستکردنی مۆدێل: مۆدێلەکە لە چەند بەشی پسپۆڕ پێکهاتووە و بۆ هەر وشەیەک تەنیا چەند بەشێکیان کار دەکەن. بۆیە مۆدێلێکی زۆر گەورە بە تێچووی مۆدێلێکی بچووکتر کار دەکات.
training
فێرکردنی مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد لەسەر بڕێکی زۆری داتا، کە مانگەکان و هەزاران GPU ی دەوێت. ئەمە گرانترین قۆناغە؛ پاشان بەکارهێنانی مۆدێلەکە (inference) دێت.
chip
چیپ: پارچەیەکی بچووکی سیلیکۆن کە ملیارەها ترانزیستۆری لەسەر دروست کراوە. پرۆسێسەر، کارتی گرافیک و میمۆری هەموویان چیپن.
inference
بەکارهێنانی مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد کە پێشتر فێرکراوە، بۆ ئەوەی وەڵام بداتەوە یان کار بکات. بە پێچەوانەی فێرکردن (training)، کە یەک جار و بە خەرجییەکی زۆر دەکرێت، inference هەموو جارێک ڕوو دەدات کە کەسێک مۆدێلەکە بەکار دەهێنێت.
data center
داتاسەنتەر: بینایەکی گەورە کە هەزاران سێرڤەری تێدایە، لەگەڵ کارەبا و ساردکەرەوەی تایبەت. مۆدێلەکانی ژیریی دەستکرد لێرە ڕادەهێنرێن و کار دەکەن.
open-weight
مۆدێلێک کە کۆمپانیاکەی ژمارە ڕاهێنراوەکانی (weights) بڵاو دەکاتەوە، بۆیە هەر کەسێک دەتوانێت دای بگرێت و لەسەر کۆمپیوتەری خۆی کاری پێ بکات.
hallucination
کاتێک مۆدێلێکی ژیریی دەستکرد زانیارییەکی هەڵە یان دروستکراو بە دڵنیاییەوە دەڵێت، وەک ئەوەی ڕاست بێت. بۆیە دەبێت زانیارییە گرنگەکان لە سەرچاوەوە پشتڕاست بکرێنەوە.
RAGRetrieval-Augmented Generation
شێوازێک کە مۆدێل پێش وەڵامدانەوە لە بەڵگەنامە یان ئینتەرنێتدا دەگەڕێت و وەڵامەکەی لەسەر ئەوە دادەنێت، بۆیە زانیاریی نوێتر و هەڵەی کەمتر دەدات.